W ostatnich dekadach doszło do znacznych zmian w zewnętrznym środowisku człowieka, zmiany te sprzyjają nadmiernemu przyrostowi masy ciała, co szybko może skutkować wystąpieniem nadwagi i otyłości. Postęp zarówno cywilizacyjny jak i techniczny prowadzą do znacznego i postępującego ograniczenia aktywności fizycznej związanej nawet z czynnościami codziennymi. Nie bez znaczenia jest także fakt znacznie ułatwionego dostępu do żywności wysokoprzetworzonej (m.in. chipsy, kolorowe napoje, gotowe sosy, większość słodyczy czy parówki), która nie dostarcza do organizmu dziecka niczego wartościowego poza samą energią prowadząc do dodatniego bilansu energetycznego diety co doprowadzi do nadmiernego wzrostu masy ciała dziecka [1].

Prawidłowy, zdrowy rozwój, a także dobry stan zdrowia w okresie dzieciństwa i w wieku młodzieńczym stanowią cenną podstawę dla pełni zdrowia  i wysokiej jakości życia  w późniejszych latach. Istnieje wiele chorób, wśród których występowanie nadmiernej masy ciała w wieku dziecięcym zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia schorzenia,  można tutaj wymienić chociażby miażdżycę czy osteoporozę.

W ostatniej dekadzie odnotowano dwa zjawiska, które wykazują niekorzystny wpływ na prawidłowy rozwój dzieci, do tych czynników należy wzrost masy ciała dzieci i tym samym wzrost wskaźnika BMI (Body Mass Index) oraz znaczne pogorszenie sprawności fizycznej dzieci i młodzieży spowodowane wydłużonym czasem, który dzieci spędzają we względnym bezruchu (siedząca pozycja, spędzanie czasu przed komputerem
czy telewizją) [2].

Alarmujące statystyki

W 1998roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO – World Health Organization) uznała otyłość prostą za chorobę przewlekłą a American Heart Associatin (AHA) uznała otyłość prostą za  niezależny czynnik ryzyka wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. Otyłość jest uważana za pandemię XXI wieku stanowiącą globalny problem zdrowotny [3], częstość jej występowania na świecie alarmująco wzrasta. W  2013 Instytut Żywności  i Żywienia przeprowadził badania oceniające występowanie nadmiernej masy ciała wśród uczniów szkół podstawowych. Z badania wynika, że występowanie nadmiernej masy ciała stwierdza się u 28% chłopców w wieku 11-12lat i u 22% dziewcząt w wieku 11-12lat [4].

W ramach badań HBSC (Health Behaviour In School-Aged Children) w roku szkolnym 2013/2014 nadmierną masę ciała (nadwaga
i otyłość) stwierdzono aż u co siódmego nastolatka. Odnotowano zmniejszenie się odsetka młodzieży z nadmiarem masy ciała
w odniesieniu do badań prowadzonych cztery lata wcześniej. Wskazano także na różnice między występowaniem nadwagi i otyłości a płcią badanych i ich wiekiem. Odsetek problemów z utrzymaniem prawidłowej masy ciała maleje wraz z wiekiem badanych, tendencja malejąca wykazana został także wśród dziewcząt [5]. Leczenie otyłości i jej powikłań pochłania w Polsce 21% budżetu przeznaczonego na ochronę zdrowia [6].

To, że nasze dziecko waży zbyt dużo jak powinno nie zostaje obojętne dla jego zdrowia. Konsekwencją otyłości jest znaczne pogorszenie jakości życia, niepełnosprawność  i zwiększone ryzyko przedwczesnego zgonu [6]. Otyłość zajmuje szóste miejsce  na liście wśród czynników ryzyka odpowiedzialnych za ilość zgonów na całym świecie [3].
Otyłość prosta inaczej nazywana także samoistną czy pokarmową spowodowana  jest nadmierną podażą energii z pożywienia w stosunku do zapotrzebowania organizmu  czy wydatku energetycznego, czyli dodatnim bilansem energetycznym.

Otyłość wśród dzieci może zwiększyć nawet trzykrotnie prawdopodobieństwo wystąpienia nadciśnienia, dodatkowo wpływa także na obniżenie jakość życia dziecka  (w wymiarze społecznym i psychicznym) i zmniejszenie wydolności organizmu w wieku dojrzałym [12]. Jeżeli problem otyłości wystąpi u dziecka w wieku 6lat wówczas prawdopodobieństwo otyłości w wieku dorosłym wynosi 25%; natomiast gdy wskaźnik BMI przekroczy wartość 30kg/m2 u dwunastolatka to prawdopodobieństwo wzrasta aż do 75%[3].

Najbardziej niebezpieczna dla zdrowia dzieci jest otyłość typu brzusznego (androidalna); niestety wiek dziecięcy predysponuje do jej występowania. Przejawia się ona gromadzeniem tkanki tłuszczowej w części centralnej naszego organizmu. Ten rodzaj otyłości u dzieci i młodzieży wiąże się z wieloma konsekwencjami, między innymi są to: podwyższone ciśnienie tętnicze, niekorzystny profil lipidowy, miażdżyca, inicjacja zespołu metabolicznego (jako główny prekursor chorób układu sercowo-naczyniowego), wzrost zachorowalności na choroby nowotworowe (u kobiet: nowotwór trzonu i szyjki macicy; u mężczyzn: prostaty, jelita grubego); predyspozycja do rozwoju stłuszczenia wątroby wraz ze stanem zapalnym prowadząc do niewydolności narządu [3].

Kolejną z konsekwencji nadmiernej masy ciała u dzieci jest nieprawidłowy rozwój układu kostno-stawowego przyczyniając się do powstawania wad postawy, czyli skrzywienia kręgosłupa, ale także płaskostopia, koślawości i szpotawości kolan, aseptycznej martwicy stawu biodrowego. U otyłych dziewcząt pojawić się może zaburzenie cyklu miesięcznego,  a u chłopców zaburzeniu może ulec proces dojrzewania płciowego i wystąpić ginekomastia [3]. Niestety nadmierna masa ciała prowadzi także do obniżenia jakości życia. Dzieci często borykają się z brakiem akceptacji przez rówieśników oraz brakiem akceptacji własnego wyglądu, mają niską samoocenę, czują się odizolowane, mają także większą skłonność do stanów depresyjnych [3].

Bibliografia:

  1. Instytut Matki i Dziecka. Zdrowie i zachowania zdrowotne młodzieży szkolonej w Polsce. [W:] Oblacińska A. Nadwaga i otyłość. Warszawa 2015.
  2. N. Wolański, J. Dobosz, Tendencja przemian motoryczności człowieka (między dekadowe zmiany efektywności) [W:] Uwarunkowania rozwoju dzieci i młodzieży wiejskiej, A. Wilczewski (red.), AWF w Warszawie, Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej, Biała Podlaska 2012, s. 8–44.
  3. Przybylska D., Kurowska M., Przybylski P. Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej. Hygeia Public Health 2012, 47(1), str. 28-35.
  4. Jarosz M. Ogólnopolskie działania w zakresie zwalczania nadwagi i otyłości, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży. Instytut Żywności i Żywienia. Warszawa 2013.
  5. Mazur J. Zdrowie i zachowania zdrowotne młodzieży szkolonej w Polsce na tle wybranych uwarunkowań socjodemograficznych. Wyniki badań HBSC 2014. Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 2015.
  6. Szczeklik A., Gajewski P. Choroby wewnętrzne. Kompendium medycyny praktycznej. [W:] Otyłość prosta. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna; 2011, str. 1222-1225.
  7. Jarosz M., Wolnicka K., Kłosowska J. Czynniki środowiskowe związane z występowaniem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Postępy Nauk Medycznych, t. XXIV, nr 9, 2011.